بررسی رقص -تاتر کلاسیک و سنتی  کاتاکالی Katakali :

مقدمه:

بهتر است پیش از هر چه تمامی  تعاریفی از آن چه ما  در باره رقص یا حرکات موزون در ذهن داریم را درباره رقص های سنتی  و کلاسیک  شبه قاره هند به دور افکنیم چه این رقص ها نه تنها برای ایجاد هیجان و لذت آنی بلکه برای هدفی والاتر یعنی توضیح و تشریح حماسه های بزرگ هند یعنی ماهابهارتMahabharata  و رامایانا Ramayana   اختراع و ایجاد شده اند و هم چنین رقص در هند نوعی از عبادت و ستایش طبیعت و کائنات می باشد .لازم به ذکر است که پایه تمامی رقص های کلاسیک هند  حرکات ورزش یوگا است .بهتر است بدانیم که در هند رقص و موسیقی ریشه آسمانی و االهی دارد,داستانی در بسیاری کتب مذهبی هندوان ذکر شده که نشان دهنده این امر می باشد بدین مضمون که  زمانی که جهان از ظلم و جنایت پر شده بود برهما Brahma خدای آفریینده در دین هندو  موسیقی را آفرید تا روح مردم را تطهیر و تلطیف کند و آنان را از بدی و شرارت بازدارد.,او  حکیم بهارت مونی Baharat Muni   را مامور کرد که کتابی در باره  هنرهای نمایشی یعنی کتاب ناتیا شاسترا را بنویسد تا مردم آن را فرا گرفته و به آن عمل کنند.از میان خدایان سه گانه هندو شیوا Shiva  به خدای رقص یا ناتا راج Nataraja   یا تندوا نرتیو Tandava Nrtyu مشهور است او در عین حال خدای ویرانی  و نابود کننده نیز می باشد.در تصاویری که از این خدا  وجود دارد او را در حال رقص بر روی کوتوله ای شیطانی به نام آباسمرا Apasmara  نشان می دهد با این کار شیوا بر گناه و بی عدالتی پیروز شده و هم چنین نماد گذار روح از جهان مادی به وجودی خدایی و آسمانی نیز است.تمامی اشارات و حرکات  اولیه این رقص ها از رقص کیهانی  خدایان مشهور هندو چون شیوا,کالیKali  و کریشنا Krishna  گرفته شده ,رقص شیوا یعنی تندوا ,رقص آفرینش و نابود کننده کالی و در نهایت رقص کریشنا با  گوپی کا هاGopika   یعنی با دختران گاو چران و شیر دوش انجام می داد همگی این اشارات و کنایات  به اسطوره شناسی کهن هند برمی گردد.

کاتاکالی چیست:

 یکی از مشهورترین و شناخته شده ترین رقص تاترهای سنتی در هند و جهان کاتاکالی می باشد.این رقص سنتی مذهبی تاتر گونه متعلق به ایالت کرلا Kerala در جنوب هند است و  درواقع طبیعت این رقص مذهبی و دینی است.کاتاکالی با رنگ آمیزهای زیبا ,آرایش  سحر انگیز چهره ,لباس های خاص تحسین برانگیز ,موسیقی شگفت آور جنوب هند به یکی از پر طرفدارترین و محبوب ترین رقص  تاترهای مشهور در شبه قاره هند و جهان تبدیل شده است.معنی این کلمه در زبان تامیلی تاتری برای تعریف یک داستان است. تاریخ این رقص با تاریخ  مردم دراویدین یا ساکنان اولیه سرزمین هند پیش از ورود آریایی ها که در جنوب هند می زیستند پیوند خورده است.  دراویدین ها    , نوهر Nuhar   , باگاواتیBhagavati  یا الهه مادر –زمین و هم چنین مارها را می پرستیدند.پایه این رقص از رقص پرستش مار که دراویدین ها انجام می دادند گرفته شده ,هم اکنون در ایالات جنوبی هند نیز رقص مار یا پن پین تولال Pampin Tullal  هر ساله اجرا می شود که در نزد مردم دراویدین از ارزش و مقام خاصی برخوردار می باشد.پس از ورود آریایی ها به هند این رقص نیز تحت تاثیر فرهنگ آنان قرار گرفت ,کهن ترین سندی که از این رقص در دست می باشد کنده کاری ها و مجسمه های  معبد ماتان چریMattancheri  در ایالت کرلا است  که به قرن 15 م تعلق دارد ,بر می گردد.می توان گفت که اساس این رقص متعلق به مردمان جنوب هند می باشد ولی عناصر بسیاری از فرهنگ هندو – آریایی به آن وارد شده است. در کاتاکالی در مجموع 101 داستان از ماهابهارت و رامایانا نشان داده می شود.بنا برگفته برخی محققین تاتر کاتاکالی از کتب متعددی چون   کریشنا ناتام Krishnanatham  که در واقع درباره زندگی و اعمال کریشنا یکی از خدایان هندو است و این کتاب  را سری مانودن راجا Sir Manavdan Raja  پادشاه منطقه کالی کوت Calicot  در قرن 15 م نوشته و کتاب کودی یاتام Koodiyatham که کتابی به زبان سانسکریت  درباره تاتر سنتی  در کرلا است و کتاب آشتاپادی یاتام Ashtapadithatam  که کتابی در باره تاتر جنوب هند است و کتاب گیتاگویندام Gitagovindam  که در واقع درباره سنت موسیقایی قرن 12 م جنوب هند می باشد گرفته شده است.

اصول کاتاکالی :

 رقص –تاتر کاتاکالی بر  پنج  اصل استوار می باشد که عبارتند از:

1-ناتیام Natyam  ( روش بازی)

2-نری تام  Nritham  (رقص)

3-نریت یام  Nrithyam  (قوانین تاتر هندی)

4-سنگیتام Sangeetham  (موسیقی)

5-وادیام Vadyam  (وسایل تکمیلی تاتر مانند آرایش صورت و لباس)

کاتاکالی فقط در طول شب یا صبح خیلی زود اجرا می شود که در حقیقت بیش از چهار یا پنج ساعت به طول نمی کشد , براساس قوانین  سنتی این رقص تنها مردان اجازه اجرای آن را دارند,حتی نقش های زنانه را نیز مردان با پوشیدن لباس های زنانه ,آرایش و رنگ آمیزهایی که نشان دهنده این نقش ها می باشد اجرا می کنند,ولی در سالهای اخیر زنان نیز به حوضه این رقص-تاتر وارد شده اند.لازم به ذکر است که به تمامی حرکات دست ها و انگشتان دست در کلیه رقص های کلاسیک و سنتی هندی مودرا Mudra  گفته می شود  که کلمه کامل آن هست مودرا Hasta Mudra  است که به معنای نشانه ,نماد و اشارات دست ها است,  زیرا کلمه هست در زبان سانسکریت به معنای دست می باشد .دو کتاب کهن ناتیا شاسترا Natya Shastra  و آبی نایا درپن Abhinaya Darpana  به توضیح و تشریح هنرهای نمایشی  عهد باستان  هند می پردازند  در ناتیا شاسترا به 24 نوع مودرا  ودر آبی نایا درپن به 28 مودرا اشاره شده است .تعداد مودراها در هر کدام از رقص های کلاسیک و سنتی هند بسته به نوع داستان و موضوع تغییر می کند مثلا در رقص بهارت ناتیام 32 نوع مودرا و در رقص اودیسی 20 نوع مودرا و در رقص کاتاکالی 23 نوع مودرا وجود دارد.در برخی اوقات مودرا تنها به حرکات دست ها و انگشتان بسنده نیست بلکه حرکات بازوها , آرنج,صورت و حتی بدن  و پاها را نیز در بر می گیرد.در تقسیم بندی باستانی علم تاتر و رقص در هند دو نوع مودرا وجود دارد 1-آسانا یوکتا مودرا Asanayukta Mudra  که حرکات و اشارات یک دست می باشد 2- سن یوکتا مودرا Sanyukta Mudra  که حرکات و اشارات دو دست هم زمان است.در کاتاکالی در مجموع حدود 900 مودرا برای بدن,صورت,دست ها,انگشتان,بازوها,آرنج و پاها وجود دارد.

پوشش :

چندین نوع لباس در کاتاکالی وجود دارد که بستگی به نقش شخص در این رقص-تاتر تقسیم شده است ,پوشاک  این رقص سنگین و بزرگ می باشد:

  • ستویکا Sathwika (قهرمان داستان)
  • کاتی  Kathi   (آدم شریر و شیطانی )
  • مینوکوMinukku (زن)
  • تاتی Thatti (خدایان)

کلاه ها و تاج ها  که به آن مودی Mudi گفته می شود نقش بسیار مهمی در نشان دادن و معرفی نقش ها و شخصیت های داستان بازی می کند,آنها معمولا از چوب یا فیبرهای نیشکر ساخته شده و مردان کلاهایی با طره بر سر می گذارند که به آن جاتاموکتا Jatamukta گفته می شود

 

احساسات در کاتاکالی :

در رقص کاتاکالی هم چنین 9 حالت یا احساس وجود دارد که هنرمند باید آن را  با مودراها نشان دهد به این نه حالت نو رسم Navarasam  یا نو رس Navarasa  گفته می شود و به ترتیب عبارتند از :

  • سرینگرام Sringaram  ( عشق )
  • هسیام Hasyam   (شوخی  و استهزا)
  • بیاناکام Bhayanakam  (ترس)
  • کارونام Karunam  (ترحم)
  • رودرم Roudram  (عصبانیت و خشم زیاد)
  • ویرام Veeram  (شجاعت)
  • بیباتسم Beebhatsam  (نفرت ,بیزاری)
  • آدبوتام Adbhutam   (تعجب و حیرت)
  • شانتام Shantam  (آرامش و صلح)

هر شخصیت در کاتاکالی با لباس خاص, نوع آرایش صورت , رنگ آمیزی خاص خود و هم چنین آرایش سر و کلاه  شناسایی می شود .

 

موسیقی در کاتاکالی :

موسیقی کاتاکالی را موسیقی جنوب هند یا کارناتیک سنگیت Sangeet  Carnatic  همراهی می کند,آلات موسیقی که در موسیقی جنوب هند برای رقص کاتاکالی استفاده می شوند عموما  عبارتند از : چیندا Chenda  یا نوعی سنج کوچک,ایداکا Idakka   یا نوعی طبل کوچک که با چوب  نواخته می شود و در نهایت شودا مادالم Shuddha Madalam که نوعی طبل بزرگ می باشد .

آرایش و پیرایش در کاتاکالی :

 رنگ ها  و ریش نیز در این رقص-تاتر نقش بسیار مهمی در شناسایی و درک نقش بازی می کند , که به آن چوتی Chutti  گفته  می شود ,بازیگران صورت خود را برای نشان دادن شخصیت های داستان رنگ آمیزی می کنند ,مهمترین رنگ ها  که برای رنگ آمیزی صورت بکار می رود عبارتند از :

  • رنگ سبز - پاچو Pacho
  • رنگ قرمز - کاتی Kathi
  • رنگ سیاه - کاری Kari
  • رنگ سفید - چوتی Chutti
  • رنگ زرد - مینوکو Minukku
  • ریش - تادی Thadi 
  • رنگ سبز یا آرایش سبز پچ ویشام Pacha Vesham  معمولا  برای نشان دادن  نقش های  مردان شریف و اصیل بکار می رود و یا هر کسی که پارسا و دیندار است
  • رنگ قرمز معمولا برای نقش های هیجان انگیز و دشمنان و نقش های شریر
  • رنگ سیاه یا آرایش سیاه کاری ویشام Kari Vesham برای نقش های شریر و شیطانی
  • رنگ سفید برای نشان دادن نقش های الهی و خدایی
  • رنگ زرد برای زنان ,کنیزکان , یا خدمتکاران ,مرتاضان ,تارک دنیا ها و روحانیون هندو

ریش بر سه دسته تقسیم می شود 1- ریش قرمز یا Chuvanna Thadi  چووانا تادی  که برای مردمان شریر ,مردان عصبانی و خشمگین  و هم چنین  بدکاران بکار می رود 2- ریش سفید یا   Vella Thadi   ویلا تادی یا  ویولو پو تادی Velluppu Thadi  که برای نشان دادن ابر انسانها و خدای میمون هانومان استفاده می شود و 3- ریش سیاه  یا    Karutha Thadi    کروتا تادی  که برای نشان دادن شکارچیان و راهبان جنگل نشین و غار نشین کاربرد دارد. رنگ سبز که همراه با راه راه سرخ بر روی گونه ها باشد نشان دهنده دیوان و اهریمنان مانند راونRavan  پادشاه سری لانکا در حماسه رامایانا,معمولا آرایش و رنگ آمیزی صورت در کاتاکالی حدود چهار ساعت طول می کشد و شخصی که این کار را انجام می دهد چویو تی کارا Chouttikkara نامیده می شود ,رقصنده به پشت دراز کشیده و شخص آرایشگر کار رنگ آمیزی صورت را شروع می کند,رنگ پیشانی بر طبق شخصیت داستان فرق می کند و طراحی چشمان که به طراحی (چشمان نیلوفر آبی)مشهور است باید بسیار ماهرانه انجام گیرد,رنگ های آرایشی معمولا از مصالح طبیعی ساخته شده مثلا رنگ سفید از مخلوط گرد برنج با آب لیموی تازه تهیه می شود

مودراها در کاتاکالی :

مودرا Mudra به معنی حرکات  خاص دست ,پا, سر,صورت,موها و کل بدن که برای نشان دادن یک نماد یا علامت و یا حتی یک نشانه در رقص های کلاسیک و سنتی هندی وجود دارد, می باشد .

در واقع 24 مودرای اولیه برای دست می باشد ,کتابی باستانی به نام هست لکشانا دی پیکا Hasthlakshana Deepika   و جود دارد که درباره مودراها ,توصیف و تفسیر آنهاست,در این کتاب حرکات دست بر دو نوع تقسیم شده :

1- آسم یوتا  Asamyutha  حرکات برای یک دست

 2-سم یوتا Samyutha  حرکات برای هر دو دست در یک زمان ,در رقص کاتاکالی 470 مودرا وجود دارد

هترین و اصیل ترین تکنیک های رفتاری و حرکتی را در کاتاکالی می توان مشاهده کرد چه این حرکات و سلوک در نشان دادن نقش شخصیت ها در داستان و القای آن به تماشاگر که به آن رسا بینایا Rasabhinaya  گفته می شود ,نقش اساسی در بیان کل تاتر ایفا می کند.تاتر باستانی هند در کل دارای  9 اشاره و یا  نورسم Navarasam    می باشد,در واقع مجموع حرکات دست ها (مودرا),حرکات بدن(زبان بدن) و حالات صورت ارتباط معناداری با بیینده برقرار می کند,آموزش های یک بازیگر کاتاکالی بین  8 سال  تا 10 به طول می انجامد ,او در طول این مدت باید هماهنگی بین حرکات دست ها و حالات صورت را به خوبی بیاموزد و به کار ببندد,نکته جالب در کاتاکالی این است که مردان باید نقش زنان را نیز ایفا کنند چرا که این تاتر کلا تاتری مردانه است که همه بازیگران آن مردان هستند ,از این رو مردان باید حرکات زنانه را نیز فرا بگیرند .

 

منابع :

 

1-Khatakali ,The Dance Theatre /Kalamandalam Govindan Kutty /Asiatic Society 1999

 

2-Kathakali Dance –Drama :Where gods and domons come to play /Phllip Zarrilli /Routledge 2003

 

 


ایمیل

 

nassimco@yahoo.com

 

© 2021 سایت گردشگری هند. کلیه حقوق محفوظ است.
© 2021 hindgardi. All Rights Reserved. Designed By web2