چاپ

موسیقی در هند:

مقدمه:

 تاریخ موسیقی در هند به عهد باستان باز می گردد کاوش در شهرهای باستانی هراپا Harapa و موهنجودارو Muhanjodaro در دره سند که اکنون در کشور پاکستان قرار دارند   حاکی از این مطلب می باشد که  مردم این دو شهر در تمامی مراسم خویش یعنی شادی و مرگ از سازهایی چون طبل های کوچک,نی و چنگ که بصورت ابتدایی طراحی شده بود استفاده می کردند,آن ها هم چنین دارای رقصنده های حرفه ای بودند   که در تمامی مراسم برنامه های خاصی را اجرا می کرده اند , پس از ورود آریایی ها به هند شاهد رشد و شکوفایی موسیقی و هنرهای وابسته به آن یعنی تاتر و رقص های کلاسیک  نیز می باشیم ,هندیان باستان معتقد بودند که ریشه و منشاء موسیقی الهی و آسمانی است و در یکی از وداها  یعنی کتب مقدس دین هندو  به نام ساما ودا Sama veda  شرح مفصلی در باره موسیقی و انواع و اقسام آن  داده شده است,ساما به معنی آهنگ و ودا به معنی دانش است ,در دین هندو اعتقاد بر این است که برهما Brahama خدای آفریینده موسیقی را آفرید و به میان مردم فرستاد تا انسان ها را از ظلم و جنایت بازدارد و نرد Narada  حکیم باستانی دوره ودایی در اسطوره های هندی این هدیه را به انسان ها بر روی زمین ارائه کرد تا باعث آرامش روح و جسم انسانی شود , ریشه موسیقی را اولین صدا که پاکترین و مقدس ترین  صداست و اوم      Om  یا نند برهم  Nanada Barham   می باشد ,می دانند  ,این اسطوره هم چنین اشاره بر این دارد که تمامی ادیان از موسیقی در جهت مقاصد فرهنگی و مذهبی خویش استفاده می کرده اند.لازم به ذکر است که در دوران ودایی دو کتاب به نام های راگ سارنگینی Rage Sarangini  و سنگیت مرگردم Sangete Margradama  تالیف شد , این دو کتاب مرجع بزرگی در باره علم موسیقی باستان  در هند  می باشند.از نظر علم موسیقی باستانی و کهن هند  یا سنگیت  Sangete  موسیقی به چند علم و شاخه تقسیم شده  که عبارتند از :

1-علم آواز خوانی  گایاکی Gayaki  

 2- علم نواختن سازها و آلات موسیقی  وادیا سنگیت Vadya Sangete

  3- علم رقص , حرکات موزون و تائتر  نیرتیا Nirtya

از دیگر کتب باستانی در باب موسیقی باستانی هند می توان به بهارت ناتیا شاسترا Bharat Natya Shastra  که در قرن چهارم پیش از میلاد ,ریک پراتیس کایاRikpratisakhya  و کتاب حکیم پانینی  Panini  اشاره کرد ,تمامی این کتب باستانی توضیحات گسترده ای در باره تئوری موسیقی در عهد باستان بدست می دهند.دوران شکوفایی موسیقی باستانی هند در دوره سلسله گوپتا می باشد که به آن دوره طلایی موسیقی هندی نیز گفته می شود در این دوره نیز کتاب بریا دشی Brihaddeshi  نوشته شد که یکی از مهمترین مراجع تاریخی درباره این دوره است  ,لازم به ذکر است موسیقی در هند مخلوطی از فلسفه ودایی که شامل کتب دینی هندوان مانند ریگ ودا و ساما ودا ,موسیقی بومیان هند,موسیقی ایرانی ,افغانی و آسیای میانه می باشد .موسیقی هندی بر چند اصل کلی به شرح زیر استوار می باشد:

 

تقسیم بندی موسیقی هندی:

موسیقی در هند به دو گروه عمده  موسیقی سنتی تقسیم می شود:

موسیقی هندوستانی بیشتر از موسیقی ایرانی , افغانی و ترکی نشات گرفت  زیرا با ورود ترکان,ایرانیان و افغانان به  سرزمین هند موسیقی این نواحی نیز وارد خاک هند  شد ,موسیقی جنوب هند یا کارناتیک Carnatic   درواقع منشاء موسیقی را جهان طبیعت و هر چیز طبیعی که در اطراف ما قرار دارد مانند صدای  باد,آب ,پرندگان ,حیوانات وحتی رعد و برق  می داند,  این موسیقی بویژه در  ایالت کارناتاکا Karnataka  در جنوب هند  رشد و نمو کرد و بین قرون 15 و 16 میلادی بصورت سیستمایتک نوشته و گردآوری شد ,این روش موسیقی دارای دو میلیون راگ است که بیش از سیصد راگ آن اکنون استفاده نمی شود ,این موسیقی نیز بر اساس اصول راگRaga  ,تالTala    ,پلوی Pallavi   یک خط موضوعی از یک آواز  و گایاکی Gayaki   روش های آواز خوانی سنتی باستانی استوار است ,پدر موسیقی جنوب هند پوراندرا داس Purandara Dasa  می باشد.

مهمترین و بزرگترین کتاب هندیان در زمینه موسیقی و دیگر هنرهای نمایشی به زبان سانسکریت  یا زبان باستانی هندیان ناتیا شاسترا Natya Shastra  نام دارد که  حکیم بهارت Bharat   در حدود 200 پیش از میلاد نوشته شده و به جز موسیقی در باره رقص های کلاسیک هندی,تائتر,آواز و هم چنین  مسائل جانبی هنرهای نمایشی چون:

شرح مفصلی ارائه داده است ,این کتاب در باره اساس و پایه موسیقی سنتی و کلاسیک هندی,ابزار و آلات موسیقی هندی,روش های آواز خوانی و ساخت ابزار و آلات موسیقی فصول متعددی دارد.

مکاتب موسیقایی  که در هندی به آن گرانا Gharana  گفته می شود ,در موسیقی هندوستانی  یا شمال هند بسیار زیاد است ,لازم به ذکر است که در موسیقی جنوب هند یا کارناتیک , گرانا وجود ندارد, زیرا هر ساز  و آلت موسیقی ,روش های آوازخوانی و انواع رقص های کلاسیک هر کدام بطور جداگانه برای خود دارای مکاتب خاص خود می باشند ,این تقسیم بندی اغلب به شهرها یا اشخاص مربوط می شود  زیرا کلمه گرانا از کلمه گر Ghar  در زبان سانسکریت گرفته شده که به معنی خانه و خانواده می باشد ,هر کدام از این گراناها  بسته به نحوه برداشت استاد از موسیقی ,روش آموزشی خاص استاد ,روش های اجرای آن و تقدیری که از آن در زمانی خاص  و به دست شخصی خاص مانند پادشاه و یا مردم یک شهر یا منطقه  به عمل آمده بر می گردد ,مهمترین این مکاتب موسیقی شامل گروه های زیر می شود :

 مکتب بنارس

مکتب آگرا

مکتب جی پور

مکتب گوالیار

مکتب لکنو

مکتب پنجاب

مکتب دهلی

 مکتب فرخ آباد

در موسیقی کلاسیک هندی به نقش استاد یا گورو Guru  بسیارتاکید شده است زیرا این شخص تنها یک استاد معمولی موسیقی یا رقص نیست که این علوم را آموزش دهد, این شخص در واقع یک راهنمای زندگی و کسی است که تعلیم و تربیت شاگرد را  چه از نظر روحانی و چه از نظر علمی در طی سالیان طولانی برعهده می گیرد .شاگردان باید اطاعت و احترام کامل استاد را بر جای آورند و در خدمت او بسر ببرند ,در واقع این روش کهن شاگرد و استادی را می توان در تمامی علوم دیگر نیز در هند بوضوح مشاهده کرد,انتخاب یک گورو از انتخاب شوهر یا زن هم مهمتر دانسته شده است زیرا شاگرد هرگز نمی تواند به راحتی گوروی خویش را تغییر دهد یا او را ترک کند زیرا این حرکت در حکم یک بی ادبی بزرگ شناخته شده و ممکن است شاگرد از طرف دیگر گوروها نیز طرد شده  یا دیگر پذیرفته نشود.

در دوره ای که در شبه قاره هند به نام دهلی سلطنت شناخته می شود و شامل سلسله های ترک –افغان مانند خلجی ,مملوکان , سعیدی  , تغلقیان ,  لودی  و سوری   در قرن 13 میلادی  می باشد موسیقی در واقع مخلوطی از موسیقی هندی و ایرانی بود و سلسله های متعدد این دوره که از قرن 13 تا قرن 16 میلادی در هند حکمرانی کردند  در توسعه و پیشرفت آن از هیچ کوششی فرو گزار نکردند ,  ,در این دوره موسیقی دانان ,نوازندگان ,خوانندگان و رقصندگان نه تنها از نظر مادی بسیار در رفاه بودند بلکه در دربار احترام قابل توجهی به آنان می شد .

از انواع روش های آواز خوانی سنتی در هند می توان به این موارد زیر اشاره کرد:

 چنانچه از نام برخی از این روش ها پیداست, آنها از ایران و افغانستان کنونی (ایران قدیم)آمده اند و بر طبق نظریه ای اکثرا آنها اختراع  امیر خسرو دهلوی موسیقی دان و شاعر مشهور دربار سلسله  گورکانیان هند است  .

حتی ابزار و آلات موسیقی هندی از قبیل طبلا یا تبله Tabla( که نوعی طبل دو قلو می باشد که یکی بزرگ و دیگری کوچک است) ,سیتار Sitar  (نوعی ساز زهی بزرگ ) ,سنتور هندی Santoor  (نوعی سنتور) ,سرود Sarod  (نوعی ساز زهی)  ,شهنای Shehnai  (فلوت بزرگ هندی) ,دلربا Dilruba  (نوعی ساز آرشه ای) ,رباب  Rabab ( نوعی ساز زهی) نیز اختراع امیر خسرو دهلوی یکی از بزرگترین موسیقی دانان و شعرای معروف دربار سلسله گورکانیان هند دانسته شده اند.

پس از روی کارآمدن سلسله گورکانیان در شبه قاره هند  و مهاجرت و هجوم  گسترده ایرانیان , افغانان و ترکان آسیای میانه به هندوستان  سیل  هنرمندان بخصوص موسیقی دانان  با شدت بسیار گسترش یافت ,این موسیقی دانان در دربار گورگانیان بسیار عزیز و ارجمند بودند و مسئله موسیقی در میان پادشاهان این سلسله به مسئله ای بسیار مهم و در خور تحقیق تبدیل شد ,چه در زمان حکومت این سلسله در هند کتب و مقالات بسیاری در باب موسیقی نوشته و مراکزی برای تربیت و آموزش موسیقی دانان و موسیقی تاسیس شدند.

از جمله موسیقی دانان این دوره تانسین Tansen   , بیجو باورا Biju bavara , ,امیر خسرو دهلوی  , میرزا غالب , بابا رام داس Baba Ram Das   , آنند خان ,  شیخ گوران, خواجه عبدل مروارید, شیخ نی,شیخ قلی, شیخ سعید, میر انجو, شیخ احمد, سوجن خان, تن ترنگ خان ,بیلاس خان , باز بهادر  ,  پیرزاد خراسانی , فیروزخان, نیامت خان  را می توان نام برد.

 

منابع :

1-The Music Of India /Peginald Massey ,Jamila Massey /Abhinav Publications 1996

2-The Classical Music Of North  India :The First Years Of Study /Gearge Ruckert ,Ali Akbar Khan /Munshiram Manoharlal Publishres 1998

3-Music In India:The Classical Tradition/Bonnie .C.Wada /Manohar 2001