معرفی دو محله کهن در شهر دهلی : محله دهلی کهنه Old Delhi  و محله حوض خاص :

 

مقدمه:

دهلی کهنه که در زبان هندی و اردو به آن پورانا دیلیPurana Dilli  گفته می شود,  یکی از بخش های کهن شهر دهلی است که تاریخ آن به دوران سلسله های باستانی هند برمی گردد پورانا Purana  در زبان هندی و اردو به معنی کهنه و قدیمی و دیلیDilli  تلفظ هندی کلمه دهلی است,دهلی کهنه به شهر دیوار دار نیز معروف بوده و درواقع در سال 1639 م شاه جهان پنجمین پادشاه سلسله گورکانی هند پایتخت خود را از آگرا در شمال هند به دهلی تغییر مکان داد و نام شاه جهان آباد بر آن نهاد, او دستور ساخت مکان های مختلف و توسعه شهر را داد , در سال 1648 م دهلی کهنه بصورت یک شهر کامل درآمد و پایتخت رسمی سلسله گورکانیان هند شد, در سال 1857 م دهلی بدست انگلیسی افتاد و آسیب بسیار دید,مساجد ,باغ ها و قصرهای زیبا که سالیان سال پابرجا بودند با روی کار آمدن بریتانیایی ها تبدیل به محل سکونت ایشان و یا سربازخانه  شده و رونق خود را از دست دادند,دهلی کاملا از دست رفته بود.

تاریخ دهلی کهنه:

بخش دهلی کهنه در شمال شهر دهلی واقع شده که مرکز حکومت سلسله گورکانیان محسوب می شود, در مقابل جنوب دهلی مرکز حکومت سلسله های تقلق ,خلجی  و لودی از قرن 12 م و دیگر سلسله های ترک – افغان  معروف به دهلی سلطنت بوده است.دهلی سلطنت از سال 1206 م تا سال 1526 م بطور مداوم  تا روی کار آمدن سلسله گورکانیان ادامه داشت.دهلی سلطنت شامل پنج سلسله اصلی یعنی : سلسله  ترک مملوکان ,سلسله ترک  خلجی ,سلسله ترک تقلق ,سلسله ترک سعیدی , سلسله افغان  سوری و سلسله افغان  لودی بود .شاه جهان و دیگر پادشاهان سلسله گورکانیان با ساخت قصرها ,باغ ها ,مساجد و قلعه های متعدد دهلی را به شهری زیبا , دلپسند , محلی برای داد و ستد جهانی , هم چنین گرد هم آمدن دانشمندان رشته های مختلف , شعرا , نویسندگان , نقاشان و معماران چیره دست  در آن زمان  در شبه قاره هند تبدیل کردند.شاه جهان با تاسیس مکان هایی چون قلعه سرخ یا (لال کیلا Lal Qila ) و مسجد جامع  دهلی را در مسیر رشد و پیشرفت بی سابقه ای در زمانه خود قرار داد , دختر هنرمند و خوش ذوق او یعنی جهان آرا بیگم نیز رویه پدر را دنبال کرده و شروع به ساخت مکان هایی چون بازار چاندنی چوکChandni Chowk  به معنی (میدان مهتاب ) , کاروانسرای نزدیک آن,باغی بزرگ با استخری وسیع در داخل میدان  و هم چنین قصر جهان آرا در خود قلعه سرخ کرد, چاندنی چوک مهمترین بازار دهلی کهنه از دروازه لاهوری تا مسجد فتح پوری ادامه داشت.  شهر شاه جهان آباد با شهرهایی چون اوده Awadh  ,آگرا ,اجمیر ,مولتان و لاهور همسایه و هم مرز بود.در سال 1840 م چاوری بازار  Chawari Bazaar  که به معنی (بازار محل ملاقات) می باشد و اولین بازار عمده فروشی اشیاء و ظروف فلزی در دهلی کهنه است, ایجاد شد,در اطراف این بازار خانه های بزرگ و زیبای افراد بلند پایه دربار گورکانی قرار داشت که در سال 1857 م با حمله انگلیسی ها به شهر بسیاری از آن ها از میان رفت , دیگر بازار معروف به نام کاری باولی Khari Baoli   است که به معنی (چاه پله دار نمکی) می باشد درواقع این چاه آب آشامیدنی برای حیوانات را فراهم می کرد , خواجه عبدالله لازار قریشی در سال 1550 م این بازار را  در زمان پادشاهی اسلام شاه پسر شیر شاه سوری  ایجاد کرد ,این بازار فقط به میوه جات,سبزیجات گوناگون ,ادویه جات هندی و انواع گیاهان دارویی اختصاص  و در اطراف مسجد فتح پوری کنونی قرار داشت و در سال 1551 م بطور کامل افتتاح شد,اثری از بقایای این چاه اثری باقی نمانده است. از دیگر بازارهای قدیمی در دهلی کهنه باید از نایی سرک  Nai Sarak  (خیابان نو ) که در سال 1857 م ساخته شد و اکنون معروف ترین بازار کتاب می باشد ,دری با  کلان    Dariba Kalan ( این کلمه درواقع از واژه فارسی در یا مروارید بی بها گرفته شده و در کل به معنی  مروارید بی بهای بزرگ می باشد) تاریخ این بازار به دوره گورکانیان باز می گردد  ,نیا بازار ) Naya Bazaar  بازار نو ) , صدر بازار Sadar Bazaar  (بزرگترین بازار عمده فروشی لوازم خانگی )  و کیناری بازار Kinari  Bazaar  ( به معنی بازاری که در گوشه یا کنار واقع شده و بازاری برای سنگ ها , جواهرات گرانبها ,طلا و نقره  و تمامی لوازم برای عروسی  ,نامزدی و جشن ها  ) می باشند .

از  مهمترین محلات قدیمی دهلی کهنه "پاهار گنج Paharganj " است ,این محله در گذشته به "شاه گنج Shahganj  " معروف بود و درواقع در دوره گورکانیان هند در قرن 16 م بازار بزرگی محسوب می شد,  در سال 1739 م محلاتی تازه و نوپا در دهلی شکل گرفت از آن جمله محلاتی چون مغول پورا Mughualpura  ,سبزی مندی Sabzimandi  , جی سینگ پورا Jaisinghpura  و پاهار گنج که به معنی تپه گنج است , از دیگر این محلات کیشن گنج KishanGanj (به معنی گنج کریشنا یکی از خدایان در دین هندو ) و پاهاری دیراج Pahari Dhiraj (تپه شکیبایی ) است.پاهار گنج درست بیرون دروازه اجمیری یا Ajmiri Gate قرار گرفته و درواقع یکی از بزرگترین بازارهای عمده فروشی غلات و حبوبات  در قرن 18 م در دهلی  بوده ,از دیگر محلات باید به محله و بازار شاه دار Shahdar  که بازار عمده فروشی لوازم خانگی  , محله دریا گنج Darya Ganj و راجا بازار Raja Bazaar  نیز اشاره کرد .در سال 1690 م قاضی الدین خان یکی از فرماندهان ارتش اورنگ زیب ششمین پادشاه از سلسله گورکانیان هند مدرسه ای در نزدیک دروازه ترکمن یا Turkman Gate  برای طالبان علم احداث کرد ,مقبره او نیز در همان جا واقع شده است.

کار استفان   Carr Stephen  جهانگرد انگلیسی  و فرانکوس بارنیر Francois Bernier  پزشک و جهانگرد فرانسوی در سال  1876 م دهلی کهنه  و خیابان هایش را این گونه توصیف می کنند : منطقه ای که بین دروازه لاهوری و خیابانی که به قلعه سرخ ختم می شد به نام دری باDariba “ " نامیده و به دروازه خونی یا دروازه سرخ  نیز مشهور بود ,اردو بازار Urdu Bazaar  یا بازار لشکریان  در نزدیک این محل واقع شده بود .بین دروازه خونی و کوت والی خیابانی به نام پول کا مندی Phul Ka Mandi   یا بازار گل وجود داشت  که با خانه های بسیاری احاطه شده بود,میان کوت والی و دروازه تارایه Taraiah  جوهری بازارJauhari Bazaar  یا بازار جواهرات قرار گرفته بود و در نهایت بین تارایه و محله و بازار اشرفی کا کترا Asharfi Ka Katra (بازار پوشاک عروس) میدان بزرگ چاندنی چوکChandni Chowk  و بازار کترا نیل Katra Neel (بازار پارچه فروشان) واقع شده بود.مکان های کهن چندی در دهلی کهنه از میان رفته  و یا جایگزین آن ها  محل های دیگر شده اند مانند :  برج ساعت که دیگر وجود ندارد ولی هنوز به این محله "گنتاگر Ghantaghar " یا محله ساعت  گفته می شود ,سرای جهان آرا بیگم با سالن شهر دهلی  یا Delhi Town Hall  و کوت والیKotwali  با معبد سیک ها به نام گورودوارا شیش گنج صاحب Gurdwara Sis Ganj Sahib  جایگزین شده اند.دهلی دارای 14 دروازه بوده ولی فقط 8 دروازه از آن باقی مانده است.از مشهورترین این دروازه ها باید به  دروازه کشمیری ,دروازه لاهوری ,دروازه اجمیری ,دروازه ترکمن , دروازه دهلی ,دروازه کابلی یا دروازه خونی  ,دروازه بهادرشاهی و دروازه نیگمبود  اشاره کرد. 

آثار باستانی در دهلی کهنه :

بخش دهلی کهنه دارای آثر متعدد کهن بوده که تمامی آنها زیر نظر سازمان Archaeological Survey Of India  و هم چنین برخی از آنان جزء میراث جهانی یونسکو می باشند.

1-قلعه سرخ Red Fort (لال کیلا):

لال در زبان های هندی و اردو به معنی سرخ و کیلا تلفظ هندی کلمه عربی قلعه می باشد این قلعه بزرگ در سال 1648 میلادی به دستور شاه جهان بنا نهاده شد.نام آن از سنگ های شنی سرخی که برای ساخت دیوارهای آن بکار رفته گرفته شده است و دارای چندین بخش مختلف می باشد.

2-عمارت غالب Ghalib Ki Haveli (غالب کی هویلی ):

هویلی در زبان های هندی و اردو به معنی عمارت می باشد و محل زندگی میرزا اسدالله خان غالب شاعر بزرگ پارسی و اردو زبان هند که در محله بالی مارانBallimaran  قرار دارد.

3-گورودوارا شیش گنج صاحبGanj Sahib  Gurudwara Sis :

معبد بزرگ فرقه سیک Sikh   در چاندنی چوک

4-قلعه سلیم گر:

این قلعه تاریخی را سلیم شاه سوری یکی از پادشاهان سلسله افغان سوری در سال 1546 میلادی بنا نهاد.

 

6-کوچه قاسم جان:

در بالی ماران که منازل میرزا غالب شاعر معروف و حکیم اجمل خان , یکی از بنیانگذاران دانشگاه جامع ملی و کالج طب سنتی آیورودا و یونانی  به نام Tibbia College   در شهر دهلی , در آن قرار دارند

7-مقبره رضیه سلطان:

اولین ملکه و حاکم مسلمان دهلی  دختر ایلتمش از سلسله مملوکان دهلی  در قرن 12 میلادی ,مقبره او در نزدیک کلان مسجد واقع شده است

8-مسجد جامع دهلی (جاما مسجید):

این مسجد نزدیک چاندنی چوک و قلعه سرخ قرار دارد ,نام دیگر آن مسجد جهان نما می باشد ,این مسجد را شاه جهان در سال 1656 میلآدی  بنا نهاد ,مسجد جامع می تواند 25000 هزار نمازگذار را در خود جای دهد.

9-لال مندیر Lal Mandir ( معبد سرخ ) :

مندیر در ربان هندی به معنی معبد است کهن ترین معبد فرقه جین Jain  در شهر دهلی ,این معبد در زمان شاه جهان  یعنی سال 1656  میلادی ساخته  و نام اولیه آن اردو مندیر Urdu Mandir  بود به معنی معبدی که در محله اردو بازار قرار گرفته است.

10-مسجد فتح پوری :

این مسجد را فتح پوری بیگم یکی از زنان شاه جهان که اصلا اهل شهر فتح پورسیکیری در شمال هند بود  در سال 1650 میلادی در نزدیک چاندنی چوک بنا نهاد.پس از ورود انگلیسی ها به دهلی در سال 1857 میلادی و انقلاب بزرگ هند این مسجد صدمات بسیار دید ولی رای لالا چونامال بزرگترین تاجر دهلی که خود هندو بود آن را با پرداخت 20000 هزار روپیه تعمیر و بازسازی کرد. بازار کارا بولی بزرگترین بازار ادویه جات در آسیا پس از ساخت این مسجد ایجاد و شروع به کار کرد.

11-بازار کهن کاری باولی Khari Baoli :

این بازار یکی از کهن ترین بازارهای دهلی و بزرگترین مرکز خرید و فروش ادویه جات هندی در آسیا محسوب می شود که در سال 1650 م در اطراف مسجد فتح پوری ایجاد گشت .نام این بازار در اصل به چاه پله داری که خواجه عبدالله لازار قریشی در زمان حکومت اسلام شاه پسر شیر شاه سوری پادشاه افغان دهلی در سال 1551 م نزدیک دروازه لاهوری  بنا نهاد برمی گردد ,معنی این کلمه (چاه پله دار نمکی ) می باشد و اصلا تامین کننده آب شرب برای حیوانات بوده است,اثری از این چاه دیگر باقی نمانده.

12-زینت المسجد یا گاتا مسجد Ghata Masjid  :

این مسجد کهن در Khairati Ghat  در منطقه دریاگنج قرار گرفته ,آن را زینت النساء بیگم دختر اورنگ زیب  ششمین پادشاه از سلسله گورکانیان هند  در سال 1707 میلادی بنا نهاد.مقبره خود زینت النساء نیز در این مکان واقع شده بود ولی در سال 1857 میلادی و با ورود انگلیسی ها به دهلی مقبره او تخریب و مسجد به پادگانی نظامی تبدیل شد.

13-راج گات Rajghat :

بنای یادبود ماهاتما گاندی

14-کلیسای سنت جیمز St .James Church :

این کلیسا را کلنل جیمز اسکینر در سال 1836 میلادی در دهلی بنا نهاد و یکی از قدیمی ترین کلیسای های شهر دهلی محسوب می شود.کلیسای سنت جیمز نزدیک دروازه کشمیری Kashmiri Gate  قرار دارد.

15-عمارت بیگم سمروBegum Samru Ki Haveli  :

این عمارت در نزدیک چاندنی چوک قرار گرفته و خانه بیگم سمرو همسر افسر بلند پایه کمپانی هند شرقی یعنی والتر رینهارد سومبر  Walter Reinhardt Sombre   می باشد ,او یکی از رقصندگان کلاسیک منطقه دهلی کهنه و نام اصلی او فرزانه  بود , والتر پس از  چندین بار ملاقات عاشق او شده و با یکدیگر ازدواج کردند در  آن  زمان سومبر 40 ساله و همسرش 14 ساله بود , بیگم در تمام جنگ ها با شوهر خویش همراه بود و پس از مرگ همسر خویش و  بدست آوردن منطقه سردانا Sardhana  در شمال هند ملکه این منطقه شده و اکبر شاه یکی از پادشاهان سلسله گورکانی در سال 1806 میلادی این عمارت زیبا را به رسم هدیه به او تقدیم کرد.

16-قصر نوگر Naugarah Mahal :

این عمارت در منطقه چاندنی چوک واقع شده و دارای نه در بزرگ به نه کوچه مختلف می باشد.

17-عمارت خزانه چی ( خزانه چی کی هویلی) :

این عمارت متعلق به خزانه دار و کتابخانه دار شاه جهان بوده ,عمارت خزانه چی نزدیک قلعه سرخ می باشد و دارای تونل های متعددی از زیر زمین برای رسیدن به قلعه سرخ است.

18-عمارت شریف منزل:

یکی از  قدیمی ترین عمارت های اشرافی در دهلی کهنه که حکیم محمد شریف خان در سال 1740 میلادی آن را بنا نهاد.این عمارت به سبب برپا کردن مجالس سخنرانی برعلیه حکومت انگلیس در دوران پیش از استقلال هند بسیار معروف می باشد.

19-عمارت چونا مال Chunnamal Haveli :

این عمارت را تاجر معروف و ثروتمند دهلی یعنی لالا چونامال Lala Chunnamal  در سال  1800 میلادی بنا نهاد او درواقع متعلق به کاست کاتری Khatri  که در منطقه پنجاب   Punjab در شمال هند به کار تجارت مشغول بودند,بوده است. عمارت چونا مال از آجرهای نازکی که در هند به آجر لکهوری Lakhori  معروف بود و از گل رس خاکستری ساخته می شده و هم چنین ملات آهک ساخته شده ,این آجرها در ساختمان ها و مکان هایی که در دوران سلطنت گورکانیان بخصوص دوره شاه جهان بنا نهاده شده بسیار دیده می شود ,بنای قلعه سرخ نیز از این آجرها ساخته شده است.

20-قصر زینت محل (زینت محل هویلی)
(Zeenat Mahal Haveli)  :

عمارت زینت محل در منطقه  لال خون بازار Lal Kuan Bazaar در چاندی چوک  واقع شده ,زینت محل سومین همسر بهادر شاه ظفر آخرین پادشاه سلسله گورکانی هند بود,پس از سرنگونی گورکانیان و روی کار آمدن انگلیسی ها این قصر تبدیل به مکانی برای سرگرمی ها و مجالس شبانه پادشاه منطقه پاتیالا Patiala در شمال هند شد ,در زمان تقسیم هند و پاکستان این عمارت به دولت وقت هند فروخته و خود پادشاه به پاکستان مهاجرت کرد.

21-عمارت هاکسر Haskar Ki Haveli :

یکی از عمارت های باقی مانده از قرن 19 میلادی در دهلی کهنه که متعلق به خاندان هاسکر  (از پاندیت  های منطقه کشمیر که بالاترین  کاست در دین هندو) محسوب می شوند و پس از جدایی هند از پاکستان تمامی آنها از کشمیر به  شهرهای دهلی,آگرا و الله آباد مهاجرت و  بسیاری از ایشان در منطقه دهلی کهنه سکنی گزیدند. درواقع این عمارت اصلا متعلق به پدر همسر  پاندیت جواهر لعل نهرو اولین نخست وزیر هند پس از استقلال یعنی راج پتی کول Rajpati Kaul  بود , در همین عمارت  نیز  مراسم عروسی  نهرو برگزار شد.

22-عمارت نهر والی Nehar Wali Haveli :

این عمارت در کوچه سعدالله خان محله در منطقه دریا گنج واقع شده ,این کلمه به معنی عمارت نزدیک نهر می باشد.عمارت نهر والی متعلق به خانواده ژنرال پرویز مشرف نخست وزیر اسبق پاکستان بوده و پس تقسیم هند و مهاجرت آنان از هند به پاکستان  دولت وقت هند آن را تصاحب کرد .

23-محله کوچ کلان :

یکی از قدیمی ترین محله های منطقه کهنه دهلی

24- عمارت درم پورا Dharampura Haveli :

این عمارت در سال 1887 میلادی ساخته شده و اکنون در تملک ویجی گول رهبر حزب BJP قرار دارد.درم پورا در منطقه چاندنی چوک واقع شده و در سال 2017 میلادی جزء میراث فرهنگی یونسکو قرار گرفت  

25- سونهری مسجید Sunehri Masjid :

این مسجد در منطقه چاندنی چوک واقع شده و به معنی مسجد طلایی می باشد.مسجد سونهری را روشن الدوله ظفر خان در سال 1721 میلادی بنا نهاد.

26-قدسیه باغ Qudsia Garden :

این باغ و قصر زیبای داخل آن در سال 1748 میلادی برای قدسیه بیگم همسر احمد شاه بهادر یکی از پادشاهان سلسله گورکانی ساخته شد.

 

 

تاریخ حوض خاص Hauz Khas :

محله حوض خاص در جنوب دهلی قرار دارد و  درواقع  نخست مخزن بزرگ آبی بود که علاالدین خلجی یکی از پادشاهان سلسله ترک خلجی در قرن 12 م برای استفاده عموم در تابستان های گرم دهلی آن را بنا نهاد,پس از آن بتدریج قلعه ای به نام قلعه سیری Siri fort  و شهری کوچک در کنار آن شروع به رشد و گسترش کرد ,این شهر دومین شهر دهلی از نظر  ساخت تاریخی به حساب می آید و نام این حوض نخست  "حوض عالی " بود فیروز شاه تقلق یکی از پادشاهان سلسله ترک تقلقیان این حوض را از نو بازسازی کرده  و  به حوض خاص تغییر نام داد.حوض خاص اکنون شامل محلاتی چون دهکده حوض خاصHauz Khas Village   , Green Park  , SDA (Sri Aurobindo Marg ) , Gulmohar Park  , Sarvapriya Vihar  , Siri Fort   , Greater  Kaliash  , South Extension   و Safdarjung Enclave   می شود.در این منطقه هم چنین سفارت خانه های متعددی چون سفارت عراق ,سفارت آلبانی ,سفارت گینه بیساو ,بوروندی و مقدونیه واقع شده ,حوض خاص از سال 1960 م به بعد شروع به گسترش کرد وبه دستور دولت هند شرکت های ساختمانی آپارتمان های کوچک بسیاری را در این مکان بنا نهادند,پس از سال 1980 م کسانی چون بینا رحمانی یکی از بزرگترین طراحان داخلی هند برای رونق بخشیدن و مدرن سازی به این بخش از شهر شروع به طراحی بسیاری از ساختمان های آن کرد,از سال 1990 م به بعد رشد رستوران های بزرگ ,بارها ,کافی شاپ ها و رستوران های محلی در این منطقه بشدت گسترش پیدا کرد.پس از موفقیت  در رشد حوض خاص محلات دیگری چون شاهپور جاتShahpur Jat  و لادو سرای Lado Sarai  نیز از این پروژه استقبال کرده و شروع به مدرن سازی خود کردند.

 

آثار تاریخی در محله حوض خاص :

حوض خاص دارای چندین اثر تاریخی کهن است که تاریخ تمامی آنها به دوران سلسله های ترک- افغان  تقلق و خلجی برمی گردد و این آثار مورد حمایت کامل  سازمان Archaeological Survey Of India  قرار گرفته اند.

 

  • 1- دریاچه تاریخی حوض خاص Hauz Khas Tank
  • 2- نیلی مسجد Neeli Masjid ( مسجد آبی )
  • 3-چور منار Chor Minar ( منار دزدان)
  • 4-مقبره فیروز شاه تقلق
  • 5-موندا گنبد Munda Gumbad (گنبد کوچک)
  • 6-مدرسه فیروز شاهی
  • 7-باغ عالم کا گنبد (گنبد باغ عالم مقبره شیخ شهاب الدین تاج صوفی ایرانی )
  • 8-کالی گنبد Kali Gumbad (گنبد سیاه)
  • 9-قلعه حوض خاص

10-قلعه سیری Siri Fort

11-چوتی گومتی Chhoti Cumti  (گنبد کوچک)

12-سکری گنبد Sakri Gumbad  (گنبد باریک)

13- بیران کا گنبد Biran Ka Gumbad  (گنبد برادر )

14-دادی - پوتی کا گنبد Dadi Poti Ka Gumbad (مقبره مادر بزرگ و  نوه )

15-تحفه والا گنبد Tuhfewala Gumbad (گنبد تحفه )

16-بارا کمبا Barakhamba  ( گنبد دوازده ستون )

17- پارک آهوان Deer Park

18- همایون پور گومتی Gumti Hymayunpur  (گنبد همایون پور)

19-گنبد مملوک چاند Mamluk Chand Gumbad 

20-محمد پور تین برجی Muhammadpur Teen Burji ( برج سه گنبد محمد پور )

21-وزیر کا گنبد (مقبره وزیر)

22-خان برج گنبد

23-برا لایو کا گنبد و عمارت بارا دری Bara Lao Ka Gumbad And Baradari (گنبد بزرگ وعمارت دوازده دری)

24-گنبد کتواریا سرای Katwaria Sarai

25-مدرسه اسلامی

26- یوسف سرایی Yusuf Sarai مسافرخانه عمومی که تا سال ۱۹۰۸ میلادی دایر بوده است

منابع:

1-Wikipedia/History Of Delhi

2-www.Theculturaltrip.com

3-www.Natureconversation.in.news

4-www.delhitoruism.gov.in

5-www.hindustanitimes.com

6-www.historyofolddelhi.blogspot.com

7-www.wikipedia.org

8-www.quora.com

9-www.Makemytrip.com

10-www.Indiahabitat.org


ایمیل

 

nassimco@yahoo.com

 

© 2021 سایت گردشگری هند. کلیه حقوق محفوظ است.
© 2021 hindgardi. All Rights Reserved. Designed By web2